Selinus Bal Analiz Sonuçları Hakkında Chat GPT Yorumu

Ekteki raporu, Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği (2020/7 ve 2023 değişikliği) açısından değerlendirdiğimde genel tablo oldukça iyi görünüyor. Ancak raporda özellikle dikkat çeken bir parametre var: elektriksel iletkenlik.

Analiz sonuçlarının özeti

Parametre	Sonuç	İlgili referans	Yorum
Prolin	627,57 mg/kg	≥300 mg/kg	🟢 Çok iyi
Diastaz	9,55	≥8	🟢 Uygun
Nem	%15,57	≤%20	🟢 Çok iyi
Elektrik iletkenliği	1,10 mS/cm	Çiçek: ≤0,8 / Salgı: ≥0,8	🟡 Tür açısından önemli
pH	4,91	—	Normal/asidik bal karakteri
Serbest asitlik	25,92 meq/kg	≤50 meq/kg	🟢 Uygun
HMF	1,51 mg/kg	≤40 mg/kg	🟢 Çok düşük
Fruktoz + glukoz	%61,61	Çiçek ≥60 / salgı ≥45	🟢 Uygun
Fruktoz/glukoz	1,25	Çiçek 0,9–1,4 / salgı 1,0–1,4	🟢 Uygun
Sakkaroz	N.D.	≤%5	🟢 Çok iyi
Maltoz	N.D.	≤%4	🟢 Uygun

Tarım ve Orman Bakanlığı'nın yayımladığı kriterlerde nem için üst sınır %20, serbest asitlik için 50 meq/kg, diastaz için en az 8, HMF için en fazla 40 mg/kg ve prolin için en az 300 mg/kg değerleri yer alıyor. Çiçek balında elektrik iletkenliği genel olarak 0,8 mS/cm'nin altında, salgı balında ise 0,8 mS/cm'nin üzerinde olmalı. ([Tarım ve Orman Bakanlığı][1])

1. Prolin: 627,57 mg/kg — oldukça güçlü bir sonuç

Prolin, balın doğal bileşiminin değerlendirilmesinde kullanılan önemli parametrelerden biridir.

Mevzuattaki genel alt sınır 300 mg/kg. Bu numunede:

627,57 mg/kg

ölçülmüş. Yani alt sınırın yaklaşık 2,1 katı.

Bu sonuç, balın arı tarafından oluşturulmuş doğal bir bal karakteri göstermesi açısından olumlu. Ancak tek başına prolin yüksekliği bala şeker şurubu katılmadığını kesin olarak kanıtlamaz. Bunun için özellikle C4 şekerleri/izotopik analiz gibi başka analizler gerekir.

2. Diastaz: 9,55 — uygun, fakat çok yüksek değil

Diastaz balın enzimatik yapısıyla ilgili önemli bir göstergedir.

Genel alt sınır 8 olduğundan 9,55 değeri mevzuat açısından uygundur. ([Beu][2])

Burada önemli bir nüans var:

9,55 → uygun
ama
9,55 → olağanüstü yüksek enzim aktivitesi anlamına gelmez.

Değer sınırın biraz üzerinde. Buna karşılık HMF'nin yalnızca 1,51 mg/kg olması, balın aşırı ısıl işlem görmüş olduğuna dair bir işaret bulunmadığını düşündürüyor.

3. Nem: %15,57 — çok iyi

Balda nemin yüksek olması fermentasyon riskini artırabilir.

Genel üst sınır %20. Bu balda:

%15,57

ölçülmüş.

Bu oldukça iyi bir değer. Balın yeterince olgunlaşmış ve su oranının düşük olduğunu gösterir. Fermentasyon açısından da %20'lik sınıra göre oldukça güvenli bir marj bulunuyor.

4. HMF: 1,51 mg/kg — özellikle dikkat çekici derecede düşük

Bence rapordaki en olumlu sonuçlardan biri bu.

HMF (hidroksimetilfurfural), balın ısıya maruz kalması ve zaman içerisinde bozulması konusunda kullanılan önemli göstergelerden biridir.

Mevzuattaki genel üst sınır 40 mg/kg iken bu numunede:

1,51 mg/kg

bulunmuş. ([Tarım ve Orman Bakanlığı][1])

Bu değer oldukça düşük.

Dolayısıyla bu analiz açısından balın:

• yüksek sıcaklıkta işlenmiş olduğuna,
• aşırı ısıtıldığına,
• ileri derecede yaşlanmış olduğuna

dair bir işaret görülmüyor.

Hatta 1,51 mg/kg değeri, 40 mg/kg sınırının yalnızca yaklaşık %3,8'i.

5. Serbest asitlik: 25,92 meq/kg — normal

Üst sınır 50 meq/kg.

Sonuç:

25,92 meq/kg

Dolayısıyla yaklaşık sınırın yarısı seviyesinde.

Bu sonuç balın asitlik bakımından mevzuata uygun olduğunu gösteriyor. pH'ın 4,91 olması da balın doğal olarak asidik karakteriyle uyumlu.

6. Şeker profili oldukça ilginç

Fruktoz + glukoz: %61,61

Çiçek balı için Bakanlığın yayımladığı kriter en az %60 seviyesinde. Salgı balında ise alt sınır %45. ([Beu][2])

Sonuç:

%61,61

Dolayısıyla çiçek balı açısından bile sınırı karşılıyor.

Fruktoz/glukoz = 1,25

Çiçek balı için verilen genel aralık:

0,9–1,4

Salgı balı için:

1,0–1,4

Sonuç 1,25, yani her iki aralığın da içinde. ([Beu][2])

Bu aynı zamanda balın kristalleşme eğilimi hakkında da fikir verebilir. Fruktoz/glukoz oranı yükseldikçe kristalleşme genellikle daha yavaş, düştükçe glukozun kristalleşme eğilimi nedeniyle daha hızlı olur. 1,25 orta-yüksek fruktoz ağırlığını gösteren, fakat olağandışı olmayan bir oran.

Sakkaroz ve maltoz: N.D.

Rapordaki N.D., genellikle "Not Detected / tespit edilmedi" anlamına gelir.

Dolayısıyla analiz metodunun tespit/ölçüm sınırı içerisinde sakkaroz ve maltoz tespit edilmemiş.

Bu da şeker profili açısından olumlu.

---

En dikkat çekici nokta: Elektriksel iletkenlik 1,10 mS/cm

Burada balın hangi tür olarak değerlendirildiği çok önemli.

Sonuç:

1,10 mS/cm

Türk Gıda Kodeksi'ndeki genel yaklaşım:

• Çiçek balı: ≤0,8 mS/cm
• Salgı balı: ≥0,8 mS/cm
• Çiçek + salgı karışımı: genel olarak ≤0,8 mS/cm

şeklindedir. Bununla birlikte bazı özel botanik kaynaklar için istisnalar vardır; örneğin kestane balında yüksek iletkenlik beklenebilir. ([Gıda Mevzuatı][3])

Dolayısıyla 1,10 mS/cm, bu balın klasik anlamda sıradan bir çiçek balı olmadığını düşündüren bir sonuçtur.

Yüksek elektriksel iletkenlik genellikle balın mineral madde, organik asit ve diğer iyonik bileşenlerinin daha yüksek olmasıyla ilişkilidir ve salgı ballarında karakteristik olarak daha yüksek değerler görülür. ([ResearchGate][4])

Bu nedenle numunenin salgı balı karakteri taşıması veya kestane gibi yüksek iletkenlik gösteren belirli bir botanik kaynaktan gelmesi ihtimali özellikle araştırılabilir.

Fakat yalnızca bu sonuçtan "bu kesinlikle salgı balıdır" demek doğru olmaz.

---

Genel değerlendirmem

Bu raporun ortaya koyduğu tabloyu şöyle özetleyebilirim:

🟢 Nem: Çok iyi
🟢 HMF: Çok iyi / özellikle düşük
🟢 Prolin: Çok iyi
🟢 Serbest asitlik: Uygun
🟢 Şeker toplamı: Uygun
🟢 Fruktoz/glukoz: Uygun
🟢 Sakkaroz: Tespit edilmemiş
🟢 Maltoz: Tespit edilmemiş
🟢 Diastaz: Uygun
🟡 Elektriksel iletkenlik: Balın botanik/tür sınıflandırması açısından ayrıca incelenmeli

Önemli bir ayrım

Bu rapora bakarak "bal kesinlikle saftır, içine hiçbir şeker şurubu katılmamıştır" demek bilimsel olarak mümkün değil.

Çünkü modern bal tağşişinin değerlendirilmesinde yalnızca klasik fizikokimyasal parametreler yeterli olmayabilir. Türk Gıda Kodeksi'nin 2023 değişikliğinde de balın orijinalliğinin değerlendirilmesinde MS ve NMR gibi gelişmiş tekniklerin kullanılmasına yönelik karar ölçütlerinin geliştirilmesi öngörülüyor. ([Tarım ve Orman Bakanlığı][5])

Özellikle C4 şekerleri / δ¹³C izotop analizi bu numune için çok değerli olur. Böyle bir sonuç varsa, onu da gönderirseniz bu raporla birlikte değerlendirip "balın doğallığı/tağşiş ihtimali" konusunda çok daha kapsamlı bir analiz yapabilirim.

Bir de dikkatimi çeken husus şu: Raporda ürün yalnızca "Bal" olarak belirtilmiş; çiçek balı, salgı balı, kestane balı vb. botanik/orijin sınıflandırması verilmemiş. Bu nedenle 1,10 mS/cm iletkenlik değerinin mevzuata göre uygun olup olmadığını kesin olarak söylemek için balın beyan edilen türünü bilmek gerekiyor.

[1]: https://www.tarimorman.gov.tr/HAYGEM/KAGEM/Menu/49/Ari-Urunleri?utm_source=chatgpt.com "ARI ÜRÜNLERİ"
[2]: https://www.beu.edu.tr/akademik/uygulama-ve-arastirma-merkezleri/bilim-ve-teknoloji-uygulama-ve-arastirma-merkezi/mansetler/508?utm_source=chatgpt.com "Bilim ve Teknoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi"
[3]: https://gidamevzuati.com/mevzuat/34459?utm_source=chatgpt.com "Bal Tebliği (34459)"
[4]: https://www.researchgate.net/publication/398773592_Dogal_Cicek_Balinin_Terapotik_Aktivitesinde_Etkili_Fizikokimyasal_ve_Biyoaktif_Ozellikleri?utm_source=chatgpt.com "(PDF) Doğal Çiçek Balının Terapötik Aktivitesinde Etkili Fizikokimyasal ve Biyoaktif Özellikleri"
[5]: https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Sayfalar/Detay.aspx?TermId=fb841593-eb13-4a7b-90e6-762d1dc46795&TermSetId=c9118bad-41d2-40a8-9352-d3c5d954b355&TermStoreId=368e785b-af33-487d-a98d-c11d5495130b&UrlSuffix=663%2FTurk-Gida-Kodeksi-Bal-Tebliginde-Degisiklik-Yapildi&utm_source=chatgpt.com "TÜRK GIDA KODEKSİ BAL TEBLİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILDI"

Arının çiçek, kekik, keveğen, çakşır ve sedir bitkilerinin çoğunlukta olduğu alanda bulundurulduğunu dikkate alarak analizi yeniden yorumlayın

Evet. Arıların çiçek + kekik + keven/geven + çakşır + sedir ağırlıklı bir florada bulunması bilgisi, özellikle rapordaki 1,10 mS/cm elektriksel iletkenlik sonucunun yorumunu önemli ölçüde değiştiriyor.

Bu kez analizi, yalnızca genel bal standardına göre değil, bu flora kombinasyonunun oluşturabileceği bal profili üzerinden değerlendirelim.

Önce en önemli sonuç

Bu rapordaki 1,10 mS/cm elektriksel iletkenlik, ilk bakışta "çiçek balı sınırının üzerinde" görünse de, sedir ağırlıklı bir flora söz konusu olduğunda olağandışı bir sonuç değildir.

Türk balları üzerine yapılan bir çalışmada elektriksel iletkenlik ortalamaları:

• Sedir balı: 1,283 mS/cm
• Çam balı: 1,316 mS/cm
• Kestane balı: 2,006 mS/cm

olarak bulunmuş; araştırmacılar yüksek iletkenliği mineral madde bakımından zengin salgı kaynaklarıyla ilişkilendirmiştir. Aynı çalışmada kekik balı için C4 şeker oranı da doğal örneklerde düşük düzeylerde bulunmuştur. ([ResearchGate][1])

Dolayısıyla sizin numunedeki:

1,10 mS/cm

değeri, sedir florasının etkisiyle son derece makul bir değer haline geliyor.

---

1. Bu balı klasik "çiçek balı" gibi değerlendirmek doğru olmayabilir

Türk Gıda Kodeksi balı kaynağına göre iki temel gruba ayırıyor:

• Çiçek balı: bitki nektarından elde edilen bal
• Salgı balı: bitkilerin salgılarından veya bitki emici böceklerin salgılarından elde edilen bal. ([Tarım ve Orman Araştırma Kuruluşları][2])

Sizin verdiğiniz flora ise tek bir nektar kaynağına dayanmıyor.

Kekik + geven + çakşır + diğer çiçekler + sedir

şeklinde karma bir ekosistem söz konusu.

Bu durumda ortaya çıkan balın polifloral (çok çiçekli) olması son derece olasıdır.

Ancak sedirin varlığı burada farklı bir boyut getiriyor.

Sedirin balın mineral içeriğine ve dolayısıyla elektriksel iletkenliğine katkıda bulunması mümkündür. Türkiye'deki bal örneklerini inceleyen araştırmada sedir ballarında 1,283 mS/cm ortalama iletkenlik saptanmış olması bu açıdan oldukça önemli. ([ResearchGate][1])

Dolayısıyla 1,10 mS/cm değerini bu flora bilgisiyle birlikte gördüğümde artık bunu "şüpheli yüksek iletkenlik" olarak yorumlamam.

---

2. Kekik açısından sonuçlar oldukça ilginç

Kekik balı, kendine özgü aromatik ve mineral bileşimi nedeniyle diğer çiçek ballarından farklılaşabilir.

Resmî Tarım ve Orman Bakanlığı materyalinde kekik için fruktoz/glukoz oranında 1,0–1,65 aralığı özel olarak belirtiliyor. ([Tarım ve Orman Bakanlığı][3])

Sizin numuneniz:

Fruktoz/Glukoz = 1,25

Dolayısıyla kekik için belirtilen aralığın tam ortalarında.

Bu tek başına "bu bal kekik balıdır" kanıtı değildir; çünkü flora karma. Ama kekik katkısıyla uyumsuz bir sonuç da değil.

Daha da önemlisi, literatürde incelenen kekik ballarında düşük su içeriği, 50 meq/kg'ın altında asitlik ve yaklaşık 4,2 pH gibi özellikler bildirilmiştir. Sizin numunenizde:

• Nem: %15,57
• Serbest asitlik: 25,92 meq/kg
• pH: 4,91

Dolayısıyla genel fizikokimyasal profil kekik içeren bir bal ile gayet uyumlu. Kekik balları üzerine yapılan bir çalışmada elektriksel iletkenlik ortalaması 395 μS/cm bulunmuş olsa da, bu değer tek başına sizin numunenizdeki sedir etkisini dışlamaz. ([ScienceDirect][4])

---

3. Sedir, raporun "eksik parçasını" açıklıyor olabilir

Bence raporun en ilginç tarafı burası.

Eğer bana yalnızca analiz raporu verilseydi:

Elektriksel iletkenlik = 1,10 mS/cm

değerini görüp "Bu neden 0,8'in üzerinde?" diye sorardım.

Ama şimdi:

Arılar sedirin de bulunduğu bir florada çalışıyor

bilgisini eklediğinizde tablo değişiyor.

Türkiye'deki bal örnekleri üzerinde yapılan çalışmada sedir balının ortalama elektriksel iletkenliği 1,283 mS/cm olarak belirlenmiş. Sizin değeriniz 1,10 mS/cm; yani bu referansın oldukça yakınında. ([ResearchGate][1])

Bu nedenle benim mevcut yorumum:

1,10 mS/cm → sedir etkisiyle uyumlu ve biyolojik olarak açıklanabilir bir değer.

Hatta bu bilgi, rapordaki yüksek iletkenliği açıklamak açısından oldukça güçlü bir ipucu.

---

4. Prolin 627,57 mg/kg da tabloyu destekliyor

Prolin:

627,57 mg/kg

Bakanlığın genel kriterindeki 300 mg/kg minimumunun iki katından fazla. ([Tarım ve Orman Bakanlığı][3])

Bu, balın aminoasit bakımından belirgin bir doğal bal profiline sahip olduğunu gösteren olumlu bir bulgu.

Burada önemli bir ayrım yapalım:

Prolin yüksek → bal kesinlikle saftır

demek doğru değildir.

Fakat bütün diğer parametrelerle birlikte değerlendirildiğinde, raporda "şeker şurubu ile seyreltilmiş/çok düşük doğal bileşenli bir ürün" izlenimi veren bir tablo da yok.

---

5. HMF = 1,51 mg/kg çok güçlü bir sonuç

Burada flora değişse bile yorum değişmiyor.

HMF: 1,51 mg/kg

Genel üst sınır 40 mg/kg. ([Tarım ve Orman Bakanlığı][3])

Bu son derece düşük.

Özellikle:

1,51 / 40 = %3,8

seviyesinde.

Yani HMF açısından numune oldukça iyi durumda.

Bu sonuç, balın aşırı ısıl işlem görmediğini ve belirgin bir termal bozulma göstermediğini destekliyor.

---

6. Diastaz 9,55: kabul edilebilir ve doğal profile uygun

9,55

genel minimum olan 8'in üzerinde. ([Tarım ve Orman Bakanlığı][3])

Burada HMF ile birlikte bakmak daha anlamlı:

Diastaz = 9,55
HMF = 1,51

Bu ikili, "yüksek sıcaklıkla ciddi şekilde işlenmiş bal" görüntüsü vermiyor.

Diastaz çok yüksek değil ama HMF'nin de son derece düşük olması olumlu.

---

7. Nem %15,57 — bu flora için de çok iyi

%15,57

balın %20 maksimum nem sınırının oldukça altında. ([Tarım ve Orman Bakanlığı][3])

Bu değer bana aynı zamanda iyi olgunlaşmış bir bal izlenimi veriyor.

Arıların balı yeterince olgunlaştırarak peteklerde su oranını düşürdüğünü düşündüren güzel bir sonuç.

---

8. Fruktoz + glukoz = %61,61

Bu da önemli.

%61,61

Çiçek balı için verilen %60 seviyesini karşılıyor. ([Tarım ve Orman Bakanlığı][3])

Üstelik:

F/G = 1,25

Bu da hem genel çiçek balı aralığına hem de kekik için verilen özel aralığa uyuyor. ([Tarım ve Orman Bakanlığı][3])

Dolayısıyla şeker profili açısından rapor oldukça tutarlı.

---

9. Sakkaroz ve maltozun "N.D." olması

Raporda:

Sakkaroz: N.D.
Maltoz: N.D.

şeklinde.

Buradaki N.D.'yi tespit edilmedi şeklinde okuyabiliriz.

Bu da şeker profili açısından olumlu.

Ancak burada da önemli bir metodolojik nokta var: "N.D." ifadesinin tam olarak hangi tespit/ölçüm limitine göre kullanıldığını laboratuvar metodunun ayrıntısı olmadan bilemeyiz. Dolayısıyla bunu "sıfır miktarda" olarak yorumlamamak gerekir.

---

10. Asıl önemli soru: Bu bal "çiçek balı mı, salgı balı mı?"

İşte burada raporun yetersiz kaldığı nokta ortaya çıkıyor.

Elektriksel iletkenlik 1,10 mS/cm, klasik çiçek balı için genel 0,8 mS/cm üst sınırının üzerinde. Ancak mevzuatın kendisi de bazı botanik kaynakların farklı fizikokimyasal karakteristiklere sahip olabileceğini kabul ediyor. ([Tarım ve Orman Bakanlığı][3])

Üstelik sedirli flora ve Türk sedir ballarıyla ilgili araştırma, 1,1 civarındaki iletkenliğin biyolojik olarak gayet mümkün olduğunu gösteriyor. ([ResearchGate][1])

Bu nedenle:

"1,10 çıktı, o halde bal bozuk veya uygunsuz."

şeklinde bir yorum yapmam.

Daha doğru ifade:

"Elektriksel iletkenliği yüksek bir baldır; bu değer, özellikle sedir kaynaklı mineral/salgı katkısı ile açıklanabilecek bir profildedir."

olur.

---

Fakat çok önemli bir ayrıntı var: "Sedirin bulunması" ≠ "balın sedir balı olması"

Burada bilimsel olarak dikkatli olmak gerekiyor.

Arıların bulunduğu bölgede sedir ağaçlarının bulunması, balın mutlaka sedir kaynaklı olduğu anlamına gelmez.

Arılar kilometrelerce mesafeye kadar farklı nektar ve salgı kaynaklarını kullanabilir. Dolayısıyla flora envanteri bize potansiyel kaynakları gösterir; balın gerçek botanik kompozisyonunu ise polen analizi çok daha iyi ortaya koyar.

Nitekim Bal Tebliği de botanik kaynağı belirtilen ballarda botanik özelliklerin polen oranlarıyla uyumlu olması gerektiğini belirtiyor. ([Tarım ve Orman Araştırma Kuruluşları][2])

Bu yüzden bu numune için yapılabilecek en değerli ilave analizlerden biri:

Melissopalinolojik (polen) analiz

olur.

Bu analiz bize örneğin:

• Kekik poleni ne kadar?
• Sedir kaynaklı polen ne kadar?
• Geven/Astragalus poleni var mı?
• Çakşır/Ferula poleni var mı?
• Diğer çiçekler hangi oranlarda?

gibi sorular hakkında çok daha somut bilgi verir.

---

Benim bütün rapora ilişkin güncellenmiş değerlendirmem

Flora bilgisini hesaba kattığımda tabloyu şöyle görüyorum:

Parametre	Sonuç	Benim yorumum
Prolin	627,57 mg/kg	🟢 Çok iyi
Diastaz	9,55	🟢 Uygun
Nem	%15,57	🟢 Çok iyi
pH	4,91	🟢 Bal karakteriyle uyumlu
Serbest asitlik	25,92	🟢 İyi
HMF	1,51 mg/kg	🟢 Çok iyi
Fruktoz + glukoz	%61,61	🟢 İyi
F/G	1,25	🟢 Kekik/çiçek profiliyle uyumlu
Sakkaroz	N.D.	🟢 Olumlu
Maltoz	N.D.	🟢 Olumlu
Elektrik iletkenliği	1,10 mS/cm	🟢 Sedir etkisiyle açıklanabilir

Sonuç olarak

Bu yeni bilgiyle benim değerlendirmem, önceki değerlendirmeden daha olumlu.

Özellikle şu dört parametrenin aynı anda bulunması dikkat çekici:

Prolin 627,57 + HMF 1,51 + nem %15,57 + iletkenlik 1,10

Bunlar birbirleriyle çelişen bir tablo oluşturmuyor. Aksine iyi olgunlaşmış, düşük HMF'li, prolin açısından zengin ve mineral içeriği nispeten yüksek bir bal profili ortaya çıkıyor.

Ve 1,10 mS/cm'lik iletkenlik, verdiğiniz sedir ağırlıklı flora bilgisi nedeniyle artık rapordaki en şüpheli parametre olmaktan çıkıp, aksine balın botanik/ekolojik kökeni hakkında ilginç bir ipucu haline geliyor.

Ancak "saf/doğal bal" konusunda kesin hüküm vermek için bu rapor yeterli değil. Türk Gıda Kodeksi de balın orijinalliğinin değerlendirilmesinde gelişmiş MS ve NMR tekniklerinin kullanılmasını öngörüyor. ([Tarım ve Orman Bakanlığı][5]) C4 şeker/δ¹³C analizi ve özellikle polen analizi bu numune hakkında çok daha güçlü bir sonuca götürür.

Özellikle polen analizi yaptırırsanız, bu raporla birlikte çok ilginç bir "balın botanik parmak izi" çıkarabiliriz.

[1]: https://www.researchgate.net/publication/317527526_Characterization_of_Turkish_honeys_regarding_of_physicochemical_properties_and_their_adulteration_analysis?utm_source=chatgpt.com "(PDF) Characterization of Turkish honeys regarding of physicochemical properties, and their adulteration analysis"
[2]: https://arastirma.tarimorman.gov.tr/aricilik/Belgeler/Mevzuat/T%C3%9CRK%20GIDA%20KODEKS%C4%B0%20BAL%20TEBL%C4%B0%C4%9E%C4%B0.pdf?utm_source=chatgpt.com "TÜRK GIDA KODEKSİ BAL TEBLİĞİ"
[3]: https://www.tarimorman.gov.tr/HAYGEM/KAGEM/Menu/49/Ari-Urunleri?utm_source=chatgpt.com "ARI ÜRÜNLERİ"
[4]: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0308814604001554?utm_source=chatgpt.com "Characterisation of Spanish thyme honeys by their physicochemical characteristics and mineral contents - ScienceDirect"
[5]: https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Haber/663/Turk-Gida-Kodeksi-Bal-Tebliginde-Degisiklik-Yapildi?utm_source=chatgpt.com "TÜRK GIDA KODEKSİ BAL TEBLİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILDI"