Video, yapay zeka tabanlı önerı sistemlerinin (ChatGPT, Netflix, Spotify) hayatımızı nasıl ortalamalaştırdığını, büyük seçenek çeşitliliğine rağmen çeşitlilik azalttığını derinlemesine inceliyor. Barış Özcan, ChatGPT'ye 30 kere aynı soruyu sormuş ve 24'ünde Prestij filmini, 6'sında Büyük Budapeşte Oteli'ni önerilmiş. Psikolog Sandra Matz'ın benzeri araştırması 31 çeşit dondurma satan bir zincirde yapıldığında, 100 soruda 96'sı aynı iki çeşit tavsiye edilmiştir. Science Advances dergisinde yayımlanan bir makalede ise yapay zeka ile yazılan hikâyeler bireysel olarak daha yaratıcı bulunsa da, toplu olarak birbirine daha benzer hale geldiği kanıtlanmıştır. Bu gözlemler, yapay zekanın bizi aptallaştırmadığını, aksine ortalamalaştırdığını ortaya koymaktadır.

Teknoloji şirketlerinin algoritmaları, riske girmemek ve maksimum memnuniyet sağlamak amacıyla her zaman en çok sevilenin bir benzerini önermeye eğilimlidir. Bu strateji, ayrı ayrı kullanıcılar için oldukça etkili görünse de, toplu sonuç olarak kültürel ve kişisel seçimde homojenleşme yaratır. Kullanıcılar sanki sonsuz seçeneğe sahipmiş gibi görünürken, aslında algoritmanın belirlediği dar bir koridor içinde kalırlar. İstatistiksel olarak en iyi performans gösteren ve en az başarısızlık riski taşıyan seçenekler, sistem tarafından tekrar tekrar öne çıkarılır. Bu mekanizma, özellikle yaratıcı alanlar (müzik, film, edebiyat) için endişe vericidir çünkü gerçek inovasyon çoğunlukla risk almanın ve alışılmışın dışına çıkmanın sonucudur.

Filosofu açıklamak için Wim Wenders'ın "Perfect Days" (2023) filmindeki Hirayama karakteri örnek verilir: Tokyo'da tuvaletleri temizleyen bu adam, her günü bir öncekinin tıpatıp aynısı yaşar. Ancak yaşamında herhangi bir tekdüzelik veya monotonluk yoktur; çünkü Tokyo'nun ışığı, mevsimleri, insanları her gün farklıdır. Hirayama'nın seçimleri, rutin olmasına rağmen, tamamen kendisinin ve çevresindeki insanlardan kaynaklanır. Üç ayarlı kadran (Aynı, Yakın, Uzak) onun hayatında zaten vardır, fakat bu ayarları hiçbir algoritma değil, insani bilgelik ve gözlem belirler. İşte burası, yapay zeka destekli sistemler ile insan seçimi arasındaki kırılma noktasıdır.

Videonun çekirdek mesajı, yapay zekanın bizi aptallaştırmadığı, daha çok "ortalamalaştırdığı" şeklindedir. Dijital çağda giderek artan bu standardizasyon eğilimi, bireyselliği ve çeşitlilik kültürünü tehdit eder. Büyük veri ve makine öğrenmesi algoritmaları, istatistiksel olarak "orta" olanı üretmeye optimized olmuştur ve bu, tutarlı bir şekilde kenarları budamakla sonuçlanır. Videoda vurgulanan konu, teknolojinin bu doğası karşısında insanın özgür seçim yapma kapasitesinin ve öngörülemezliğin değerini yeniden düşünmektir. Algoritmaların rahatlığı kabul etmek yerine, bilinçli olarak risk almayı, beklenmedik seçimler yapmayı ve sadece "istatistiksel ortalama" olmayan şeyler denemeyi seçmenin önemini vurgulamaktadır.