Plüton, 2006 yılında gezegen statüsünü kaybetmesine rağmen, Güneş Sistemi'nin en dinamik ve jeolojik olarak aktif dünyalarından biri olarak ortaya çıkmıştır. NASA'nın New Horizons uzay aracının 2015 yılındaki tarihi yakın geçişi, bu uzak dünyayı 'ölü bir kaya parçası' imajından kurtararak, katı nitrojen buzullarının yüzeyini sürekli şekillendirdiği, su buzu dağlarının granit sertliğinde dikildiği ve konveksiyon hücrelerinin içten kaynattığı bir dünyayı ortaya koymuştur. Plüton'un yüzeyi, gezegenlerin dinamizitesinin gezegen sınıflandırmasından bağımsız olduğunu göstermektedir.
Plüton'un en çarpıcı özelliği, kalp şeklindeki Sputnik Planitia ovasında gözlenen dinamik buzul sistemidir. Bu düz alan, nitrijen buzulunun milyonlarca yıldır yavaş konveksiyon hareketleriyle yüzeyini şekillendirdiğini göstermektedir. Bölgede keşfedilen, yüzde 98 su buzundan oluşan devasa dağlar (3 kilometreye kadar yükseklik), bu mesafede ve sıcaklıkta (–230°C) katı olarak kalabilmesi için muazzam mekanik mukavemete sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Ayrıca, Plüton'un yüzeyinin altında milyarlarca yıldır saklı olabilecek sıvı su okyanusunun varlığı, isı kaynağı olarak radyoaktif çürümeyle açıklanabilmektedir.
Plüton'un atmos feri ve yüzey kimyası, uzakta ve donmuş bir dünyanın nasıl dinamik kalabileceğini göstermektedir. Kriyovolkanizm kanıtları (Wright Mons ve benzeri yapılar) metan ve amonyak buzunun iç ısıdan kaynaklanarak yüzeye püskürttüğünü göstermektedir. Plüton'un zayıf atmosferi rağmen gözlenen metan kumulları ve organize bulut yapıları, bu atmosferin kimyasal olarak aktif olduğunu ve rüzgarlara sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Charon uydusu ile arasındaki atmosfer transferi ve Charon'un devasa kanyonları (10 kilometre derinlik), iki cismin dinamik geçmişini ve halen etkileşimde olduğunu kanıtlamaktadır.
Bu bulgular, gezegen biliminin temel düşüncesini değiştirmektedir: jeolojik aktivite, yörüngede konumundan ve büyüklüğünden bağımsız olarak, iç ısı kaynakları ve karmaşık kimyasal süreçler tarafından sürülebilir. Plüton örneği, Güneş Sistemi'ndeki dünyaların çeşitliliğini ve orada halen gelişmekte olan süreçlerin ne kadar karmaşık olduğunu göstermektedir.







Yorumlar
Yorum yazabilmek için giriş yapmalısınız.
Bilgi: Butona tıkladığınızda xloji güvenli giriş sayfasına yonlendirileceksiniz. Giriş yaptığınızda otomatik olarak bu sayfaya geri döneceksiniz. İlk giriste hoş geldin enerjisi tanımlanır.
Yorumlar yükleniyor...