Crookes Radyometresi (Crook Radyometresi) adı verilen ilginç bir cihazın ışık kaynağından etkilenerek nasıl döndüğü videoda incelenmektedir. Bu cihaz, içinde çok az hava bulunduran bir cam küreden ve her biri bir yüzü siyah, diğer yüzü gümüş olan dört ince kanatçıktan oluşur. Video, işığın cisimleri fiziksel olarak itebilir mi sorusunu bu saydam, dönen cihaz üzerinden araştırmakta ve bilim ile sezginin çakışmadığı noktaları göstermektedir.

Işığın momentum taşıdığı, foton teorisinin temel ilkelerinden biri olarak kesin bir fiziksel gerçektir; ancak bu radyometrenin dönüşünün ana sebebi işık momentumu farkı değildir. Yaygın bir yanılgı, siyah yüzeyde işığın emilip momentumunun aktarılması ile beyaz yüzeyde yansıtılması arasındaki farkın kanatçıkları hareket ettirmesi düşüncesidir. Gerçekte dönüşü açıklayan mekanizma termal transpirasyonel etki (thermal accommodation) ve konveksiyondur: siyah yüzey gelen ışığı emer ve çok ısınırken, beyaz yüzey ışığı yansıtıp soğuk kalır. Isınan taraftaki gaz molekülleri daha hızlı hareket eder ve kanatçığın ince kenarından kaçarken, soğuk taraftan geri dönen moleküller net bir itme kuvveti yaratır.

Bu fenomen "Crookes Paradoksu" olarak bilinir ve 19. yüzyılda William Crookes tarafından keşfedilmiştir. Paradoksun çözülmesinde Maxwell ve Boltzmann tarafından geliştirilen kinetik gaz teorisinin rolü kritiktir. Dikkat çeken bir bulgu, cihazın vakuum koşullarında (çok düşük basınçta) hiç dönmemesidir; çünkü termal transpirasyonel etki meydana gelmek için yeterli gaz molekülü gerekir. Bu durum, klasik ışık momentumu teorisinin radyometer sistemindeki gerçek hayat uygulamasında ihmal edilebilir düzeyde zayıf olduğunu gösterir. Işık basıncı (radiation pressure) fiziksel olarak vardır ve teorik hesaplamalarda sıra dışıdır, ancak bu cihazda etkisi pratik olarak ölçülemez düzeyde küçüktür.

Bu video, fiziğin sezgiye karşı geldiği durumları ve deneysel yöntemin bilimde ne kadar kritik olduğunu gösteren eğitim amaçlı bir kaynaktır. Lise ve üniversite fiziği öğrencileri için ışık, momentum, termodinamik ve gaz kinetik teorisini somut şekilde anlamak fırsatı sunar. Işık basıncının teorik çalışmaları ve güneş yelkenleri (solar sails) gibi uzay teknolojisi projelerinde kullanılması, bu konunun modern fiziğin pratik uygulamalarında ne kadar önemli olduğunu ortaya koymaktadır. Video açıklaması doğru olmakla beraber, paradoksun tam çözümünü (termal efektin ana mekanizma olduğunu) daha vurgulu bir şekilde sunmak, izleyicilerin bu çekici cihazın arkasındaki derinlemesine fiziği daha iyi kavramasına katkı sağlayacaktır.