Video, Güneş'i tıpatıp bir toz tanesi gibi bırakacak kadar büyük yıldızların mevcudiyetini ve bu 'supergigant' yıldızların evrensel ölçüsündeki yerini anlatıyor. Stephenson 2-18, UY Scuti, WOH G64 ve VY Canis Majoris gibi kırmızı supergigantlar, Güneş'in yarıçapının binlerce katına kadar büyüyebilir; örneğin Stephenson 2-18'in Güneş'in yaklaşık 2150 katı yarıçapı vardır. Bu yıldızlar, yaşamlarının son evrelerinde hızla genişleyen ve muazzam enerjiler yayınlayan objeler olup, neredeyse karadelik haline gelmeden evrendeki en uç nesnelerdendir. Video yalnızca bu dev yıldızların boyutlarını değil, aynı zamanda onları ölçmenin neden bu kadar zor olduğunu da açıklıyor.
Evrendeki yıldızların boyutlarını belirlemek gözlemsel olarak son derece zorlayıcıdır. Çünkü bu dev yıldızların yüzey sınırları (fotosferi) tam olarak tanımlanmadığı gibi, ölçüm teknikleri de belirsizlik içerir. İnterferometrik ölçümler, iki teleskopun sinyallerini birleştirerek açısal çözünürlük sağlasa da, yıldızın etrafındaki yoğun gaz ve tozun ışığı soğurması gerçek boyutu söylemeyi engeller. Ayrıca bu yıldızlar genellikle 10,000 ışık yılından fazla uzakta bulunur; uzaklık ölçümlerindeki küçük hata, boyut hesaplamalarında çarpan etki yaratır. Bazı ölçümler yıllar geçtikçe revize edilmiş, UY Scuti gibi yıldızın tahmini boyutu daha küçülmüştür—bu da bulguların ne kadar oynak olduğunu gösterir.
Kırmızı supergigantlar neden bu kadar dev hale gelir? Yıldız yaşlanıp çekirdeği hızla sıkışırken dış katmanlar muazzam şekilde genişler. Yüksek kütleli yıldızlar sıcak ve parlak başlasa da, hayatının sonunda çökmek yerine genişleyerek soğuk, kırmızı ve koca bir hale dönüşür. Aynı zamanda bu yıldızlar rüzgar ve patlama ile çevrelerine tozlar saçarlar; bu birikim hem ölçüm güçlüğünü artırır hem de yıldızın kütlesini zamanla değiştirir. Videonun belirttiği gibi, 'gerçekten en büyük yıldız hangisi' sorusu hâlâ açıktır; çünkü yeni gözlemler, revize edilmiş uzaklık verileri ve gelişen teknikler eski sıralamaları değiştirebilir.
Bu konu popüler bilim severler için neden önemlidir? Evrenin ölçüsünü ve yıldızların hayat döngüsünün ne kadar cüretkâr olduğunu anlamak, kozmoloji meraklılarının temel deneyimidir. Video, karmaşık gözlemsel astronominin arkasındaki zorlukları da açık hale getirerek, bilimin 'katı gerçeklik' değil 'kendini revize eden bilgi sistemi' olduğunu gösterir. Öte yandan bu dev yıldızlar çok yakında (kozmik ölçekte) çökerek süpernova patlayacak ve neutron yıldızı veya karadelik oluşturacak—dolayısıyla evrenin evrim hikayesinin en dramatik sahneleridir.







Yorumlar
Yorum yazabilmek için giriş yapmalısınız.
Bilgi: Butona tıkladığınızda xloji güvenli giriş sayfasına yonlendirileceksiniz. Giriş yaptığınızda otomatik olarak bu sayfaya geri döneceksiniz. İlk giriste hoş geldin enerjisi tanımlanır.
Yorumlar yükleniyor...